meraklı bir dâhinin hikâyesi
Albert
Einstein
1879 – 1955
Hazırlayan: Erva Kevser Aytekin
meşhur saçlar!
Bu adam kim?
| Adı Soyadı | Albert EINSTEIN |
| Doğum | 14 Mart 1879 · Ulm, Almanya |
| Ölüm | 18 Nisan 1955 · Princeton, ABD |
| Mesleği | Teorik fizikçi |
| Ünlü buluşu | Görelilik Kuramı, E = mc² |
| Ödülü | 1921 Nobel Fizik Ödülü |
| Hobileri | Keman, yelken, düşünmek |
| Özel işareti | Hiç taranmamış saçlar |
Biliyor muydun?
14 Mart'ta doğdu.
Yani 3.14…
Tam Pi Günü'nde!
Her şey bir pusulayla başladı
Albert 5 yaşında hastalanıp yatağa düştüğünde babası ona bir pusula getirdi.
Pusulayı nasıl çevirirse çevirsin, ibre hep kuzeyi gösteriyordu.
Küçük Albert şaşkındı:
“Görünmeyen bir şey bu ibreyi itiyor olmalı!”
Bu merak, onu hayatı boyunca bırakmadı.
mıknatısı sürükle →
Efsane mi, gerçek mi?
“Einstein matematikten kaldı!”
← 17 yaşındaki karnesi (1896)
İsviçre'de en yüksek not 6'ydı.
Cebir 6 · Geometri 6 · Fizik 6
12 yaşında geometriyi kendi kendine öğrendi. 15 yaşına gelmeden türev ve integral biliyordu.
Ama 16 yaşında üniversite sınavını geçemedi: Fransızca ve kimyada zorlandı. Pes etmedi, bir yıl sonra kazandı.
16 yaşında bir hayal…
Bir ışık ışınına binsem?
“Işığın yanında, onunla aynı hızda koşsaydım
ne görürdüm?”
Buna düşünce deneyi denir: laboratuvar yok, sadece hayal gücü!
Bu soru 10 yıl sonra
Görelilik Kuramı oldu!
Patent ofisindeki dâhi
Üniversiteden sonra öğretmenlik işi bulamadı. Patent ofisinde işini çabucak bitirip boş zamanında fizik düşündü.
Masasının çekmecesine şaka yollu “teorik fizik bölümü” derdi.
1905
Mucize Yılı
26 yaşındaki patent memuru tek bir yılda 4 makale yazdı ve fiziği değiştirdi.
Işık minik paketlerden oluşur
Işık, “foton” denen enerji parçacıklarıyla taşınır.
Atomlar gerçekten var!
Sudaki polenin titreyerek dansı, görünmez atomların çarpmasıydı.
Zaman herkes için aynı akmaz
Çok hızlı hareket edenin saati daha yavaş işler.
Kütle de bir çeşit enerjidir
Ve dünyanın en ünlü formülü doğdu:
Enerji
kütle
ışık hızı
(saniyede 300.000 km!)
kendisiyle çarp
Çok küçük bir kütlede bile devasa bir enerji saklıdır.
1 gramlık bir ataş tamamen enerjiye dönüşseydi:
0 Joule
≈ 10.000 evin bir yıllık elektriği!
Evrenin hız sınırı
Saniyede 300.000 km!
Işık 1 saniyede Dünya'nın çevresini 7,5 kez dolaşır.
Güneş'ten çıkan ışık bize 8 dakika 20 saniyede ulaşır. Yani Güneş'e baktığında aslında onun 8 dakika önceki hâlini görürsün!
Einstein: “Hiçbir şey ışıktan hızlı gidemez.”
Zaman esneyebilir!
İkizlerden Ayşe süper hızlı bir roketle uzaya gidiyor, Ali Dünya'da kalıyor. Roket ne kadar hızlıysa, roketteki zaman o kadar yavaş akar.
Bilim kurgu değil: uçaklarla taşınan atom saatleri bu farkı gerçekten ölçtü (1971).
1915 · Genel Görelilik
Uzay bir trambolin gibi!
Ağır bir topu trambolinin ortasına koy: kumaş çöker.
Yanına bir bilye bırakırsan çukura doğru yuvarlanır.
Einstein'a göre Güneş de uzay-zamanı böyle büker. Dünya bu çukurun kenarında döner. İşte kütleçekim budur!
↑ Güneş'i sürükle!
Peki kanıtı nerede?
1919 Güneş Tutulması
Tutulmada gökyüzü kararınca gökbilimciler Güneş'in yanındaki yıldızları fotoğrafladı. Yıldız ışığı, Einstein'ın hesapladığı kadar bükülmüştü!
Newton'un fikirleri yerinden oynadı
Einstein bir gecede dünyanın en ünlü bilim insanı oldu.
1921 Nobel Fizik Ödülü
Sence hangi buluşu için aldı?
Fotoelektrik etki!
Işık bir metale çarpınca içinden elektron koparır. Böylece ışık, elektriğe dönüşür.
Bugün nerede kullanıyoruz?
güneş panelleri
otomatik kapılar
telefon kameraları
Cebindeki Einstein
Haritalar onun sayesinde doğru!
GPS uyduları çok hızlı gider ve çok yüksekte dolaşır. Bu yüzden uydulardaki saatler her gün 38 mikrosaniye ileri kayar.
Mühendisler bu farkı Einstein'ın formülleriyle düzeltir. Düzeltmeselerdi konumun her gün yaklaşık 10 km kayardı!
1933 · Yeni bir sayfa
Amerika'ya göç ve bir mektup
Almanya'da Naziler iktidara gelince Einstein ülkesini terk etti. ABD'de Princeton'a yerleşti ve hayatının geri kalanını orada geçirdi.
…Almanya'dan 40 profesör ve doktorun Türkiye'de bilimsel çalışmalarına devam edebilmesine izin vermenizi rica ederim. Oradaki yasalar yüzünden artık Almanya'da çalışamıyorlar…
…Bir yıl boyunca ücret almadan çalışmaya hazırlar…
O yıllarda Almanya'dan gelen pek çok bilim insanı İstanbul ve Ankara'daki üniversitelerde ders verdi.
Bu mektup bugün Türkiye'nin devlet arşivlerinde saklanıyor.
Bunları biliyor muydun?
kartlara tıkla, çevir!
Hadi bakalım!
Mini Einstein Testi
Einstein'dan akılda kalanlar
“Hayal gücü bilgiden
daha önemlidir.”
“Özel bir yeteneğim yok.
Sadece tutkuyla meraklıyım.”
“Hayat bisiklete binmek gibidir.
Dengede kalmak için
hareket etmeye devam etmelisin.”
— Albert Einstein
Teşekkürler!
Sorusu olan var mı?
Hazırlayan: Erva Kevser Aytekin
Fotoğraflar: Wikimedia Commons (kamu malı) · F. Schmutzer, O. J. Turner, Nobel Vakfı, ETH Zürih arşivi